PERFORMANS DÜŞÜKLÜĞÜ NEDENİYLE İŞ AKDİNİN FESHİ

PERFORMANS DÜŞÜKLÜĞÜ NEDENİYLE İŞ AKDİNİN FESHİ

 

10.06.2003 Tarihinde yürürlüğe girmiş olan 4857 sayılı İş Kanunu çalışma hayatımızda birçok yenilikleri de beraberinde getirmiş bulunmaktadır. Bu değişikliklerden bir tanesi de 1475 sayılı Kanunda olmayan ve işveren tarafından yapılan iş sözleşmelerinin feshinde geçerli sebep şartının getirilmesidir. Yeni 4857 sayılı İş kanunun 18 nci maddesine göre yapılacak iş sözleşmesi fesihlerinde İşveren tarafından mutlaka geçerli bir sebebin gösterilmesidir. 1475 sayılı iş kanununda olduğu gibi hiçbir neden gösterilmeden iş sözleşmesinin feshi halinde işçi, fesih işleminde geçerli bir neden gösterilmediği veya feshin geçerli bir nedene dayanmadığı iddiaları ileri sürülerek işe iade talebinde bulunulabilmesidir.

 

4857 sayılı İş Kanununu 18 nci maddesinde ki ‘Otuz veya daha fazla işçi çalıştıran işyerlerinde en az altı aylık kıdemi olan işçinin belirsiz süreli iş sözleşmesini fesheden işveren, işçinin yeterliliğinden veya davranışlarından ya da işletmenin, işyerinin veya işin gereklerinden kaynaklanan geçerli bir sebebe dayanmak zorundadır. 19 nci maddesinde ise İşveren fesih bildirimini yazılı olarak yapmak ve fesih sebebini açık ve kesin bir şekilde belirtmek zorundadır. Hakkındaki iddialara karşı savunmasını almadan bir işçinin belirsiz süreli iş sözleşmesi, o işçinin davranışı veya verimi ile ilgili nedenlerle feshedilemez.’

 

Hükme göre dikkat edilmesi gereken konulardan bir de işçinin yeterliliğinden ve davranışından kaynaklanan fesihlerde yapılacak feshin konusunun işçinin kişiliğinden kaynaklanmasının gerektiğidir.

 

Geçerli nedenlere söz konusu olabilecek sebepler içersinde gösterilecek performans düşüklüğü gerekçesinin, işçinin iş görme borcunu kendisinden kaynaklanan veya işyerinden kaynaklanan sebeplerden dolayı işyerinde üretimi veya hizmeti ciddi biçimde olumsuz etkileyen ve iş görme borcunu gerekli şekilde yerine getirmesine imkan vermeyen sebepler olarak göstermek mümkündür.

 

Kanunun gerekçesinde işçinin yeterliliğinden veya davranışından kaynaklanan sebepler ise, ‘’ Ortalama olarak benzer işi görenlerden daha az verimli çalışma,gösterdiği niteliklerden beklenenden daha düşük performansa sahip olma,işe yoğunluğunun giderek azalması, öğrenme ve kendini yetiştirmede yetersizliği…… ‘’ gibi nedenler olarak gösterilmiştir.

 

İşçinin yeterliliğinden ve davranışından kaynaklanan sebeplerin, hangi durumlarda geçerli sebeplerden sayılacağı ve hangi durumlarda, işletmenin, işyerinin veya işin gereklerinden kaynaklanacağı ise oluşmakta olan yargı kararları ile netlik kazanmaya başlamış bulunmaktadır.

 

Yargıtay 9. Hukuk dairesi E. 2004/3740 K. 2004/15625 T. 24.06.2004 tarihli kararında, fırın işyerinde yerel mahkemenin tanıkları dinleyerek aynı işi tek kişinin yapması sonucu mesainin bitimine doğru işçinin zorlanacağını bu nedenle üretimin düşmesinin normal olduğu gerekçesi ile işin işverenin öngördüğü sürede yapılamayacağı bu nedenle işçi lehine verilen hükmün bozulmasına ve işçinin işine iadesi konusunda vermiş bulunduğu kararını bozmuş bulunduğu görülmektedir. Ayrıca konu ile ilgili vermiş bulunduğu kararında da;

 

Davacının verimliliğinin tespiti teknik bilirkişi yolu ile mümkündür.

 

“Çelişkili tanık anlatımları ile hüküm kurulması hatalıdır. Mahkemece uzman bilirkişi yardımı ile işyerinde keşif yapılarak; yaptırılan işin standartlara uygun olup olmadığı, uygun ise davacının makul bir süreçte aynı işi yapan diğer işçilere göre bir performans düşüklüğü gösterip göstermediği, böyle bir performans eksikliği varsa bunun arızi mi, yoksa süreklimi olduğu ve bunun sonucunda bir üretim düşüklüğü meydana gelip gelmediği saptanmalı, bu durumlar 18.madde içeriğinde değerlendirilerek sonucuna göre hüküm kurulmalıdır.’’ şeklinde getirmiş bulunduğu konusunda ki kararı göz önüne alındığında öncelikle anlaşılması gereken konunun yapılacak iş sözleşmesi fesihlerinde performans ölçütlerinin bilimsel ve son derece somut kanıtlara dayandırılmasının gerektiği, yapılacak fesihlerde hazırlanacak olan belgelerin önemli rol oynadığı gerçeğini ortaya koymasıdır.

 

Yargıtay 9.Hukuk dairesi E.2005/10261 K.2005/14718 T.27.04.2005 tarihli diğer bir kararında da, İşverenin fesih bildirimini işçiye yazılı olarak yapması ve fesih sebebini kesin ve açık bir şekilde belirtmek zorunda olduğu, hakkındaki iddialara karşıda savunmasının alınmadan işçinin belirsiz süreli iş sözleşmesinin işçinin davranışı veya verimliliği ile ilgili nedenle fesih edilemeyeceği belirtilmiş bulunmaktadır.

 

Yargıtay’ın bu kararından ve 4857 sayılı kanunun 19 ncu maddesine göre önce işçinin savunmasının yazılı olarak alınmasının gerektiği ve fesih sebebinin açık ve net olarak işçiye bildirilmesinin gerektiği açık ve net olarak ortaya konulmaktadır.

 

SONUÇ  olarak performans düşüklüğü nedeniyle yapılacak iş sözleşmesi fesihlerinde de haklı iken haksız duruma düşmemek için feshin son çare olduğu ilkesinin her zaman göz önünde bulundurulması gerekmektedir. Bunun için işçinin savunması alınır, gerekirse işçinin çalışma yeri değiştirilir, kendisine yaptığı işle ilgili eğitim verilmemiş ise eğitim verilir, çalıştığı alet ve edevat değiştirilir, yapılan bu işlemlerde soyut ve yeterli belge oluşturulur ve bunlardan da sonuç alınamaz ise geçerli nedenle fesih işlemi gerçekleştirilir.

 

Ahmet AKBULUTGİLLER

ÇSGB Emekli Baş İş Müffettişi 

 

Faydalanılan kaynaklar

4857 sayılı İş Kanunu ve gerekçeleri

1475 sayılı İş kanunu

Yargıtay kararları

  

Yorum Yaz